Diyarbakır, Mezopotamya’nın en eski yerleşimlerinden biri olup binlerce yıllık tarihi, kültürel zenginliği ve eşsiz mimarisiyle Güneydoğu Anadolu’nun en önemli şehirlerinden biridir. Roma, Bizans, Artuklu, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinden izler taşıyan şehir; surları, camileri, kiliseleri, hanları ve doğal güzellikleriyle ziyaretçilere oldukça zengin bir gezi deneyimi sunar.
1. Tarihi Yapılar ve Surlar
Diyarbakır Surları
Diyarbakır’ın en önemli simgesi olan bu surlar yaklaşık 5,5 kilometre uzunluğundadır ve siyah bazalt taşından yapılmıştır. UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan surlar, dünyanın en uzun ve en sağlam şehir surlarından biri olarak kabul edilir. Surlar üzerinde yer alan burçlar ve kapılar şehrin savunma sistemi açısından büyük önem taşımaktadır.
İçkale
Surların içerisinde yer alan İçkale bölgesi Diyarbakır’ın en eski yerleşim alanlarından biridir. Tarih boyunca yönetim merkezi olarak kullanılan bu alan günümüzde müzelerin bulunduğu önemli bir tarihi komplekstir.
Yedi Kardeş Burcu
Artuklu döneminde yapılan bu burç Diyarbakır surlarının en önemli savunma noktalarından biridir. Üzerindeki kitabeler ve taş işçiliği dikkat çekicidir.
Keçi Burcu
Dicle Nehri’ne bakan konumuyla Diyarbakır’ın en güzel manzaralarından birini sunan burçtur. Günümüzde ziyaretçilerin en çok fotoğraf çektiği yerlerden biridir.
Evli Beden Burcu
Artuklu dönemine ait önemli savunma yapılarından biridir. Üzerindeki kabartmalar ve yazıtlar dönemin mimari özelliklerini yansıtır.
Nur Burcu
Dicle Vadisi’ne bakan konumuyla surların en etkileyici burçlarından biridir. Özellikle gün batımında oldukça güzel manzaralar sunar.
Dağkapı
Diyarbakır surlarının kuzey kapılarından biridir ve şehir girişlerinden biri olarak kullanılmıştır.
Urfa Kapı
Tarihte Şanlıurfa yönüne açılan kapı olması nedeniyle bu isimle anılmaktadır. Şehrin önemli tarihi kapılarından biridir.
Mardin Kapı
Diyarbakır’dan Mardin yönüne açılan tarihi kapıdır ve geçmişte ticaret yolları üzerinde önemli bir geçiş noktası olmuştur.
Yeni Kapı
Surların daha sonraki dönemlerde açılan kapılarından biridir ve şehir içi ulaşım açısından önem taşımaktadır.
2. Camiler
Diyarbakır Ulu Camii
Anadolu’nun en eski camilerinden biri olarak kabul edilen bu yapı İslam mimarisinin önemli örneklerinden biridir. Büyük avlusu ve siyah bazalt taş mimarisiyle dikkat çeker.
Nebi Camii
Peygamber Efendimizin sakal-ı şerifinin bulunduğuna inanılan cami, Diyarbakır’ın önemli dini yapılarından biridir.
Fatih Paşa Camii (Kurşunlu Camii)
Osmanlı döneminde inşa edilen bu cami kurşun kaplı kubbeleri nedeniyle Kurşunlu Camii olarak da bilinmektedir.
Safa Camii (Parlı Safa Camii)
Diyarbakır’ın en eski camilerinden biri olup Artuklu dönemine ait önemli bir yapıdır.
Şeyh Matar Camii (Dört Ayaklı Minare)
Diyarbakır’ın en ilginç yapılarından biri olan bu caminin minaresi dört sütun üzerine kuruludur.
İskender Paşa Camii
Osmanlı döneminde yapılan cami sade mimarisiyle dikkat çeker.
Behram Paşa Camii
Mimar Sinan’ın eserlerinden biri olan cami Diyarbakır’daki en önemli Osmanlı yapılarındandır.
Hadım Ali Paşa Camii
Osmanlı dönemine ait önemli ibadet yapılarından biridir.
Hüsrev Paşa Camii
Diyarbakır’daki klasik Osmanlı mimarisinin örneklerinden biridir.
3. Kiliseler
Surp Giragos Ermeni Kilisesi
Orta Doğu’nun en büyük Ermeni kiliselerinden biri olan bu yapı Diyarbakır’daki önemli dini ve kültürel yapılardan biridir.
Meryem Ana Süryani Kilisesi
Süryani Ortodoks cemaatine ait önemli bir ibadet merkezidir ve Diyarbakır’ın en eski kiliselerinden biri olarak kabul edilir.
Mar Petyun Keldani Kilisesi
Keldani Katolik cemaatine ait olan bu kilise şehirdeki Hristiyan mirasının önemli yapılarından biridir.
Protestan Kilisesi
Diyarbakır’daki Protestan cemaatine hizmet veren tarihi bir ibadet yeridir.
Katolik Kilisesi
Şehirdeki Katolik cemaatine ait dini yapılardan biridir.
4. Medreseler
Mesudiye Medresesi
Artuklu döneminde yapılan medrese dönemin önemli eğitim merkezlerinden biri olmuştur. Taş işçiliği ve avlulu mimarisi dikkat çekicidir.
Zinciriye Medresesi
Artuklu dönemine ait önemli eğitim yapılarından biridir ve tarihi dokusunu büyük ölçüde koruyarak günümüze ulaşmıştır.
5. Hanlar ve Tarihi Çarşılar
Hasan Paşa Hanı
yüzyılda inşa edilen han Diyarbakır’ın en önemli ticaret yapılarından biridir. Günümüzde kafe ve restoranların bulunduğu popüler bir turistik noktadır.
Deliller Hanı
Osmanlı döneminde hac yolculuğuna çıkan kafilelerin konaklama yeri olarak kullanılmıştır.
Sülüklü Han
Tarihi bir kervansaray olan bu han günümüzde restoran ve kafelerin bulunduğu canlı bir turistik noktadır.
Çifte Han
Diyarbakır’ın önemli ticaret yapılarından biri olarak bilinmektedir.
Bakırcılar Çarşısı
Diyarbakır’ın en eski çarşılarından biridir ve bakır işçiliğiyle ünlüdür.
Sipahi Pazarı
Geleneksel ticaretin sürdüğü tarihi çarşılardan biridir.
Kapalı Çarşı
Şehirde alışveriş yapılabilecek en eski ve en hareketli ticaret alanlarından biridir.
6. Köprüler
On Gözlü Köprü
Dicle Nehri üzerinde bulunan bu tarihi köprü Diyarbakır’ın en önemli simgelerinden biridir ve 1065 yılında inşa edilmiştir.
Devegeçidi Köprüsü
Diyarbakır çevresindeki tarihi köprülerden biridir ve bölgenin ulaşım tarihinde önemli rol oynamıştır.
Karasu Köprüsü
Tarihi taş mimarisiyle dikkat çeken eski köprülerden biridir.
7. Müzeler
Diyarbakır Arkeoloji Müzesi
Bölgede yapılan kazılardan çıkarılan tarihi eserlerin sergilendiği önemli bir müzedir.
Diyarbakır İçkale Müze Kompleksi
İçkale bölgesinde bulunan ve Diyarbakır tarihini anlatan müze yapılarından oluşan bir komplekstir.
Cahit Sıtkı Tarancı Müzesi
Ünlü şair Cahit Sıtkı Tarancı’nın doğduğu ev müzeye dönüştürülerek ziyaretçilere açılmıştır.
Ziya Gökalp Müzesi
Türk düşünür Ziya Gökalp’in doğduğu ev günümüzde müze olarak kullanılmaktadır.
Diyarbakır Tanıtım Merkezi
Şehrin tarihi ve kültürel değerlerini tanıtan bir merkezdir.
8. Tarihi Konaklar
Cemil Paşa Konağı
Diyarbakır’ın geleneksel mimarisini yansıtan en önemli konaklardan biridir.
Diyarbakır Konakları
Şehrin geleneksel yaşam kültürünü yansıtan tarihi konaklar dar sokaklar arasında yer alır.
Dengbej Evi
Kürt sözlü kültürünün önemli temsilcileri olan dengbejlerin hikâyelerinin anlatıldığı kültürel bir merkezdir.
9. Doğal ve Turistik Yerler
Hevsel Bahçeleri
Dicle Nehri kıyısında yer alan bu bahçeler UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer almaktadır ve Diyarbakır’ın en önemli doğal alanlarından biridir.
Dicle Vadisi
Doğal güzelliği ve manzarasıyla şehrin önemli turistik noktalarından biridir.
Eğil Kalesi
Dicle Nehri kıyısında yer alan kale tarihi ve manzarasıyla dikkat çeker.
Eğil Peygamberler Türbeleri
Bazı peygamberlere ait olduğuna inanılan türbelerin bulunduğu önemli bir ziyaret yeridir.
Kral Kızı Barajı
Doğal manzarası ve su sporlarıyla dikkat çeken bir bölgedir.
Karacadağ
Sönmüş bir volkanik dağ olan Karacadağ doğa yürüyüşleri ve kış sporları için ziyaret edilen alanlardan biridir.
10. Diyarbakır’a Yakın Gezilecek Yerler
Zerzevan Kalesi
Roma dönemine ait önemli bir askeri yerleşim olan bu kale arkeolojik açıdan büyük önem taşımaktadır.
Mithras Tapınağı
Zerzevan Kalesi içinde bulunan bu tapınak Roma döneminin gizemli Mithras inancına ait önemli bir yapıdır.
Malabadi Köprüsü
Artuklu döneminde yapılan bu köprü dünyanın en geniş kemerli taş köprülerinden biridir.
Çayönü Höyüğü
Neolitik döneme ait önemli bir arkeolojik yerleşim alanıdır ve insanlık tarihine ışık tutan buluntulara sahiptir.
Birkleyn Mağaraları
Antik çağlardan beri kullanılan bu mağaralar tarihi yazıtları ve doğal yapısıyla dikkat çekmektedir.
